Washiriki wa Warsha ya siku moja ya utoaji wa taarifa kuhusu kemikali hatarishi zilizopo kwenye plastiki wakiwa katika picha ya pamoja.
NA. FATMA JALALA
Tanzania inakabiliwa na ongezeko la wasiwasi kutokana na kukosekana kwa kanuni maalum zinazodhibiti kemikali hatarishi katika bidhaa za plastiki, huku makundi ya mazingira yakionya kuwa udhaifu wa usimamizi wa kemikali unaweza kuwaweka watumiaji na mifumo ya ikolojia katika hatari za kiafya za muda mrefu.
Katika taarifa ya pamoja, Action for Environmental and Responsible Development (AGENDA) na International Pollutants Elimination Network (IPEN) zilisema kuwa Tanzania bado haijaweka viwango bayana, mifumo ya ufuatiliaji, wala viwango vya bidhaa kwa kemikali kama phthalates na bisphenols, licha ya matumizi yao makubwa katika utengenezaji na ufungashaji wa plastiki.
Mashirika hayo yalibainisha kuwa ingawa nchi imepiga hatua katika usimamizi wa taka za plastiki, ikiwemo marufuku ya mifuko ya plastiki ya mwaka 2019, mifumo iliyopo ya kisheria haidhibiti kikamilifu viambata vya kemikali katika mzunguko mzima wa maisha ya bidhaa za plastiki.
Yalionya kuwa pengo hilo linatoa nafasi kwa kemikali hatarishi kuingia katika bidhaa za walaji bila upimaji wa kutosha au uwazi kwa umma.
Phthalates hutumika sana kulainisha plastiki, hasa polyvinyl chloride (PVC), na kuifanya iwe laini na imara kwa matumizi katika bidhaa kama vyombo, filamu za ufungashaji na vifaa vya nyumbani.
Bisphenols, ikiwemo bisphenol A (BPA), hutumika kuifanya plastiki kuwa ngumu na hupatikana kwa wingi katika vifaa vya polycarbonate vinavyotumika kutengeneza vyombo vya chakula na vinywaji pamoja na bidhaa nyingine ngumu za plastiki.Afisa Programu Mkuu wa AGENDA, Bw. Silvani Mng’anya,
Kwa mujibu wa taarifa hiyo, kemikali hizi zinapatikana katika bidhaa za plastiki zinazoingizwa kutoka nje na zinazozalishwa ndani ya nchi, kulingana na viwango vya uzalishaji na daraja la bidhaa. Makundi hayo yalisisitiza kuwa watumiaji wanaweza kuathirika kupitia matumizi ya kila siku ya vyombo, chupa na vifungashio vya plastiki.
Makundi ya mazingira yalionya kuwa phthalates na bisphenols zina madhara makubwa kwa afya ya binadamu na mazingira.
Kemikali hizi zinaweza kuvuja kutoka kwenye plastiki na kuingia katika chakula na vinywaji, ikiwemo maji ya kunywa, maziwa na juisi, hasa zinapokumbana na joto au kutumika kwa muda mrefu. Hali hii inaibua hofu ya kuathirika kwa muda mrefu hata kwa viwango vidogo.
Madhara ya kiafya yanayohusishwa na kemikali hizi ni pamoja na matatizo ya uzazi, kuvurugika kwa homoni, unene kupita kiasi, kisukari, pumu na baadhi ya saratani. Pia yalieleza athari zinazoweza kujitokeza kwa ukuaji wa watoto, ikiwemo matatizo ya ukuaji wa ubongo na mabadiliko ya kitabia kama msisimko uliopitiliza, wasiwasi na ugumu wa kujifunza.
Uchunguzi wa hivi karibuni uliotajwa kwenye waraka huo unaonesha kuwa uchafuzi wa phthalates umebainika katika sampuli za mazingira kando ya fukwe za Dar es Salaam pamoja na katika maji ya kunywa yaliyofungwa kwenye chupa.
Matokeo haya, kwa mujibu wa mashirika hayo, yanathibitisha kuwa uchafuzi wa kemikali unaohusiana na plastiki tayari upo katika mazingira na mifumo ya usambazaji wa bidhaa nchini Tanzania.
Utupaji usio sahihi wa taka za plastiki unaongeza ukubwa wa tatizo. Plastiki zinapoharibika katika madampo, mito au maeneo ya pwani, zinaweza kuachilia kemikali kwenye udongo na maji, hivyo kuongeza uchafuzi wa mazingira na kuathiri viumbe wa majini pamoja na mnyororo wa chakula.
Kwa sasa, Tanzania inategemea zaidi mifumo ya kisheria na sera kudhibiti afya ya mazingira na usalama wa kemikali kwa kutumia Kanuni za Usimamizi wa Mazingira (Marufuku ya Mifuko ya Plastiki) za mwaka 2019, Kanuni za Usimamizi na Udhibiti wa Kemikali za Viwandani na Watumiaji za mwaka 2020, na Sera ya Taifa ya Mazingira ya mwaka 2021. Katibu Mtendaji wa taasisi ya AGEDNA, Dorah Swai
Hata hivyo, mashirika hayo yanasema mifumo hii haishughulikii moja kwa moja viambata hatarishi kama phthalates na bisphenols katika plastiki.
Kukosekana kwa viwango maalum kwa kemikali hizi kunasababisha pengo la kikanuni linalodhoofisha utekelezaji, ufuatiliaji na tathmini ya hatari. Bila kanuni za bidhaa mahsusi, mamlaka zinapata changamoto kufuatilia kemikali zilizopo katika bidhaa zinazoingizwa na zinazozalishwa ndani ya nchi.
Makundi hayo yanaiomba serikali kuanzisha kanuni maalum zitakazoweka viwango vya wazi vya kemikali hatarishi katika plastiki, kuimarisha mifumo ya ufuatiliaji, na kuhitaji uwazi zaidi kutoka kwa wazalishaji na waingizaji bidhaa. Pia yanapendekeza kuwepo kwa upimaji wa lazima na uwekaji wa lebo kwenye bidhaa za plastiki ili kuwajulisha watumiaji kuhusu kemikali zilizomo.
Aidha, asasi hizo zinahimiza kuongezwa kwa tafiti za kisayansi ili kupima viwango vya uchafuzi kwa binadamu, wanyama, maji, udongo na mifumo ya chakula nchini Tanzania. Wanasema takwimu za ndani ni muhimu katika kuandaa viwango bora vya kitaifa na kusaidia maamuzi ya sera.
Uhamasishaji wa umma pia umetajwa kuwa kipaumbele muhimu, ambapo makundi hayo yanataka kampeni za kitaifa za elimu ili kuhamasisha jamii kuhusu hatari za kemikali katika plastiki na mbinu salama za matumizi ya kila siku.
Taarifa hiyo inakuja wakati Tanzania ikishiriki katika majadiliano ya kimataifa kupitia mchakato wa Intergovernmental Negotiating Committee (INC) unaolenga kuandaa mkataba wa kisheria wa kimataifa wa kumaliza uchafuzi wa plastiki.
Wadau wa mazingira wanasema hii ni fursa muhimu kwa nchi kulinganisha sheria zake na viwango vipya vya kimataifa.
Pia zimesisitiza kuwa dhamira madhubuti za kimataifa kuhusu usalama wa kemikali zinapaswa kuakisiwa katika sera za kitaifa ili kuhakikisha nchi kama Tanzania zinakuwa na zana na viwango vinavyohitajika kulinda afya ya umma na mazingira.
Taairifa iliyotolewa na AGENDA kwa vyombo vya habari pia imetoa wito wa kuwepo kwa hatua shirikishi kati ya taasisi za serikali, vyombo vya utafiti, asasi za kiraia na washirika wa kimataifa ili kukabiliana kwa ufanisi zaidi na uchafuzi wa kemikali katika plastiki.
Akizungumza katika warsha ya wadau ya utoaji wa taarifa kuhusu kemikali hatarishi zilizopo kwenye plastiki iliyofanyika Aprili 14, 2026 jijini Dar es Salaam, Afisa Programu Mkuu wa AGENDA, Bw. Silvani Mng’anya, alisisitiza umuhimu wa ushiriki wa wadau katika kuhakikisha mkataba huo unaleta manufaa kwa Tanzania na dunia kwa ujumla.
Alieleza kuwa warsha hiyo imelenga kukusanya maoni na ushahidi utakaosaidia kuandaa msimamo wa Tanzania kupitia Ofisi ya Makamu wa Rais, ambayo inaratibu ushiriki wa nchi katika majadiliano hayo ya kimataifa.
“Lengo letu ni kuhakikisha kuwa mkataba huu unashughulikia kwa kina kemikali hatarishi zilizopo katika plastiki, hasa zinazotumika kwenye vifungashio vya chakula na vinywaji, ambazo zinaweza kuhatarisha afya ya binadamu na mazingira,” alisema.
Kwa upande wake, Katibu Mtendaji wa taasisi ya AGEDNA, Dorah Swai, alisisitiza umuhimu wa ushirikiano wa wadau wote, wakiwemo serikali, wazalishaji wa viwandani na asasi za kiraia, katika kuhakikisha plastiki zinazozalishwa ni salama na hazina kemikali hatarishi.
Aliongeza kuwa ni muhimu kushughulikia tatizo hilo kuanzia hatua ya uzalishaji badala ya kusubiri hatua za kukabiliana nalo baada ya bidhaa kuingia sokoni.
“Katika taaluma ya mazingira, tunaongozwa na kanuni kwamba suluhisho la changamoto za mazingira lazima lianzie kwenye chanzo. Hatuwezi kuendelea kuzalisha bidhaa zenye kemikali hatarishi kisha baadaye tukajaribu kuzidhibiti au kuziteketeza,” alifafanua.
Washiriki wa warsha hiyo walipata fursa ya kujadili kwa kina namna kemikali hizo zinavyoingia katika mnyororo wa uzalishaji wa plastiki na athari zake kwa afya ya binadamu, hususan kupitia matumizi ya kila siku ya vifungashio vya chakula na vinywaji.
Kwa upande wake Theophil Andrew kutoka PETpro-Tanzania alisisitiza umuhimu wa kuwepo kwa sera na sheria madhubuti za kudhibiti matumizi ya kemikali hizo, pamoja na kuhimiza matumizi ya teknolojia mbadala zilizo salama katika uzalishaji wa plastiki.
Alisema hatua hiyo itaiwezesha Tanzania kutoa mchango wenye tija katika majadiliano ya mkataba wa kimataifa wa plastiki unaolenga kupunguza madhara ya plastiki na kulinda afya ya binadamu pamoja na mazingira kwa vizazi vya sasa na vijavyo.
0 Comments